O-Sensei

Korte biografie van “O Sensei” Morihei Ueshiba

De stichter van aikido, Morihei Ueshiba, werd geboren op 14 december 1883, als enige zoon van een familie in de Wakayama prefectuur (nu gekend als Tanabe). Als kind was Morihei vaak ziek, en gaf hij de voorkeur aan lezen in plaats van buitenshuis te gaan spelen. Hij was gefascineerd door de fantastische verhalen over asceten als En no Gyoja en Kobo Daishi, en door esoterische Boeddhistische lectuur. Voor een tijd overwoog hij zelfs om boeddhistisch priester te worden. Zijn vader Yoroku vertelde dan weer verhalen over Morihei’s overgrootvader, die één van de sterkste samurai van zijn tijd was, en moedigde Morihei aan om sumo en zwemmen te beoefenen. Morihei’s conditie werd gaandeweg beter, en zijn gedrevenheid om sterker te worden nam nog toe nadat zijn vader op straat werd aangevallen door aanhangers van een politieke rivaal.

In de schoolbanken zitten was niets voor de actieve Morihei. Ook de verschillende baantjes die erop volgden gaven hem weinig voldoening. Tijdens een korte periode als handelaar kwam hij tot het besluit dat zijn hart uitging naar de gevechtskunsten, meer bepaald zijn studie van jujutsu in de Kito-ryu dojo en kenjutsu in de Shinkage Ryu school. In die periode werd hij echter geveld door een zware vorm van beri-beri en keerde hij naar huis terug, waar hij vervolgens trouwde met Itogawa Hatsu.

Na zijn herstel, in de periode van de Japans-Russische oorlog, diende hij in het Japanse keizerlijke leger als infanterist. Hij maakte indruk op zijn superieuren en kreeg een aanbeveling voor de Nationale Militaire Academie, maar besloot zelf om het leger te verlaten. Morihei keerde terug naar het ouderlijk huis. Omdat hij zijn training verder wilde zetten richtte zijn vader een dojo in en verzocht hij de bekende jujutsu-leraar Takaki Kiyoichi om les te geven aan zijn zoon. Morihei bleek een getalenteerde leerling. In deze periode raakte Morihei ook meer geïnteresseerd in politiek.

In de lente van 1912, toen Morihei 29 jaar was, verhuisde hij met zijn familie naar het noordelijke Hokkaido en stichtte er een kleine leefgemeenschap. In de jaren die volgden nam zijn fysieke kracht door het harde werk enorm toe, in die mate dat hij er aanzienlijke lokale bekendheid door kreeg. In deze periode ontmoette hij ook Sokaku Takeda, grootmeester van Daito-ryu Aiki Jutsu. Ueshiba was zo onder de indruk van deze man dat hij meteen zijn leerling wilde worden. Hij bouwde een kleine dojo in Shirataki en nodigde Takeda uit om zich daar te vestigen en les te geven.

Toen hij hoorde dat zijn vader zwaar ziek was verkocht Ueshiba de merendeel van zijn eigendom en verliet Hokkaido om naar huis terug te keren. Tijdens de reis kwam hij in Ayabe, waar het hoofdkwartier van de nieuwe religieuze Omoto-Kyo sekte gevestigd was. Hier ontmoeette hij de bezieler van deze beweging, Deguchi Onisaburo. Gefascineerd bleef hij drie dagen in Ayabe alvorens verder te reizen.

Toen hij aankwam bleek zijn vader al overleden. Ueshiba was zwaar getroffen door de dood van zijn vader; hij verkocht al het ouderlijke land en keerde terug naar Ayabe om er Omoto-Kyo te volgen. De volgende acht jaar studeerde hij onder Deguchi Onisaburo, gaf hij les in budo en leidde hij het lokale brandweerkorps.

Deguchi was een pacifist, een voorstander van geweldloos verzet en algehele ontwapening, voor wie oorlog een middel was van de rijke elite om de volgzaamheid van het volk te bestendigen. Hoewel zijn opvattingen in tegenspraak leken met die van een gevechtskunstenaar als Ueshiba, besloot Deguchi dat Ueshiba’s taak was om mensen de ware betekenis van budo te leren kennen: het beëindigen van alle conflicten en het scheppen van harmonie. Het Omoto-kyo gedachtengoed en zijn omgang met Deguchi Onisaburo hadden een grote invloed op Ueshiba; later zou hij verklaren dat Sokaku Takeda hem de essentie van budo leerde kennen, maar dat zijn verlichting uit de leer van Omoto-kyo voortkwam. Rond 1925 had Ueshiba enkele verlichtende ervaringen die zijn leven en training radicaal en voorgoed zouden veranderen. Hij beseft dat het ware doel van budo niet lag in vechten en overwinnen, maar in het creëren van alomvattende vrede en harmonie.

In 1927 moedigde Deguchi Onisaburo Ueshiba aan om zich los te maken van Omoto-kyo zijn eigen weg te zoeken. Ueshiba verhuisde naar Tokyo en startte een nieuwe dojo in het Ushigome district. Terwijl deze dojo werd opgebouwd kwamen verschillende hoogeplaatste budo-instructeurs, waaronder o.m. Jigoro Kano, hem bezoeken. Vaak waren ze zo onder de indruk van Ueshiba’s kunnen dat ze hun beste studenten bij hem langsstuurden om zich verder te bekwamen.

In 1931 was de Kobukan dojo voltooid. Rond deze tijd werden Shioda Gozo, Shirata Rinjiro en verschillende anderen leerling van Ueshiba. Tot het begin van de Tweede Wereldoorlog gaf Ueshiba les in de Kobukan en aan verschillende militaire en politie-academies. In deze periode verwierf Ueshiba hoe langer hoe meer bekendheid als budo-meester.

In 1942 verliet hij echter de stad om terug op het land te kunnen gaan werken, een activiteit die voor hem onlosmakelijk met de beoefening van budo verbonden was. De oorlog had de Kobukan dojo doen leeglopen, en het stadsleven beviel hem niet. Hij liet de Kobukan over aan zijn zoon Kisshomaru en verhuisde naar Iwama in de Ibaraki prefectuur. Hier bouwde hij een nieuwe dojo en het nu beroemde Aiki-schrijn. Iwama wordt door velen beschouwd als de geboorteplaats van het moderne aikido, de “Weg van Harmonie.” tot dan had Ueshiba zijn systeem Aikijutsu en vervolgens Aiki-Budo genoemd, nog steeds een gevechtskunst en in veel mindere mate een spirituele weg. Tussen 1942 en 1952 zette Ueshiba de lijnen uit voor het curriculum en de filosofie van wat aikido zou worden.

Na de oorlog bloeide de Kobukan (nu Hombu Dojo genoemd) onder de leiding van Kisshomaru Ueshiba. Morihei had faam verworven als “O Sensei” of “de grote meester,” de grondlegger van Aikido. Tot aan het eind van zijn leven bleef hij toegewijd verdergaan op zijn zelfgekozen Weg.

In de vroege lente van 1969 werd O Sensei zwaar ziek en vertelde hij zijn zoon dat zijn tijd gekomen was, en verzocht om te worden teruggebracht naar zijn oude huis en dojo. Op 15 april werd zijn toestand kritiek, en terwijl zijn studenten afscheid van hem kwamen nemen gaf hij zijn laatste instructies: “Aikido is voor iedereen. Train niet voor jezelf, maar voor het verbeteren van heel de wereld.”

O Sensei stierf in de ochtend van 26 april 1969 op 86-jarige leeftijd. Zijn vrouw Hatsu volgde hem twee maanden later. De asse van O Sensei werd bijgeplaatst in het familieschrijn in Tanabe. Jaarlijks wordt er op 29 april een herdenking gehouden aan het Aiki-schrijn in Iwama.